Ayaqlarda Keyimə və Uyuşma (Paresteziya) – Səbəbləri, Əlamətləri və Müalicəsi
Ayaqlarda keyimə və uyuşma tibbi olaraq paresteziya adlanır. Bu vəziyyət iynəbatma, yanma, qarışqa gəzmə hissi, hissiyyatın azalması və ya tam itməsi ilə özünü göstərə bilər. Bəzən müvəqqəti və zərərsiz olsa da, davamlı və ya təkrarlayan hallarda ciddi xəstəliklərin əlaməti ola bilər.
Bu məqalədə ayaq və pəncələrdə keyimənin bütün mümkün səbəbləri, əlamətləri və müalicə yolları haqqında ətraflı məlumat verilir.
Ayaqlarda Keyimə Niyə Olur?
Ayaqlarda uyuşmanın yaranma mexanizmi əsasən üç faktorla bağlıdır:
•Sinirlərin sıxılması və ya zədələnməsi
•Qan dövranının pozulması
•Sinir sisteminin xəstəlikləri
Aşağıda ən çox rast gəlinən səbəblər təqdim olunur.
1. Sinir Sıxılması və Postura Problemləri
Uzun müddət ayaqları çarpaz saxlamaq, diz üstə qalmaq və ya dar ayaqqabı geyinmək sinirlərə təzyiq göstərərək müvəqqəti keyiməyə səbəb olur. Xalq arasında bu vəziyyət “ayağım yatıb” kimi ifadə edilir.
Əksər hallarda mövqe dəyişdirildikdə əlamətlər keçir.
2. Şəkərli Diabet və Diabetik Neyropatiya
Diabet zamanı uzun müddət yüksək qanda şəkər səviyyəsi sinir liflərini zədələyə bilər. Bu vəziyyət diabetik neyropatiya adlanır.
Əlamətlər:
•Barmaqlardan başlayan keyimə
•Yanma və sancı hissi
•Gecələr artan ağrı
•Hissiyatın azalması
Müalicədə əsas məqsəd qan şəkərinin stabil saxlanılmasıdır.
3. Bel Problemləri və Siyatik
Bel yırtığı zamanı onurğa diskinin yırtılması sinir köklərinə təzyiq göstərir. Bu zaman ağrı və keyimə beldən ayağa doğru yayıla bilər.
Siyatik siyatik sinirin sıxılması nəticəsində yaranır və aşağıdakı əlamətlərlə müşayiət olunur:
•Ayağa yayılan ağrı
•Qarışqa gəzmə hissi
•Uyuşma
•Əzələ zəifliyi
4. Tarsal Tunel Sindromu
Tarsal Tunel Sindromu topuq daxilində tibial sinirin sıxılması nəticəsində yaranır.
Əlamətlər:
•Daban və topuqda yanma
•Sancılı ağrı
•Qarışqa gəzmə hissi
5. Qan Dövranı Problemləri
Periferik Arteriya Xəstəliyi (PAD) damarların daralması nəticəsində ayaqlara qan axınının azalması ilə xarakterizə olunur.
Əlamətlər:
•Gəzərkən baldır ağrısı
•Qıcolma
•Soyuqluq hissi
•Uyuşma
Adətən istirahət zamanı şikayətlər azalır.
6. Vitamin Çatışmazlığı
B1, B9 və xüsusilə B12 vitamini çatışmazlığı sinir sisteminə mənfi təsir göstərərək keyiməyə səbəb ola bilər.
7. Alkoqol Neyropatiyası
Uzunmüddətli alkoqol istifadəsi sinirləri zədələyərək xroniki uyuşma yarada bilər. Bu vəziyyət çox vaxt vitamin çatışmazlığı ilə birlikdə inkişaf edir.
8. Xroniki və Neyroloji Xəstəliklər
Fibromialgiya
Fibromialgiya zamanı xroniki ağrı ilə yanaşı əllərdə və ayaqlarda keyimə müşahidə edilə bilər.
Dağınıq skleroz (MS)
Dağınıq skleroz sinir liflərinin qoruyucu qişasının zədələnməsi nəticəsində yaranır və müxtəlif nahiyələrdə uyuşma verə bilər.
9. İnsult və Keçici İşemik Tutma
İnsult və ya mini-insult zamanı beyində qan dövranı pozulur. Bu, bədənin bir tərəfində ani keyimə ilə özünü göstərə bilər və təcili tibbi yardım tələb edir.
10. Travma və Şişlər
Onurğa, bud, topuq və ya pəncə nahiyəsində zədələr sinir sıxılmasına səbəb ola bilər. Bəzi hallarda şiş və ya kistlər də sinirlərə təzyiq göstərərək uyuşma yaradır.
Ayaqlarda Keyimənin Əlamətləri
•Hissiyyat azalması
•Qarışqa gəzmə hissi
•Yanma və sancı
•Əzələ zəifliyi
•Tarazlıq pozğunluğu
•Dərinin rəng və temperatur dəyişməsi
Nə Zaman Həkimə Müraciət Etməli?
Aşağıdakı hallarda dərhal həkimə müraciət edilməlidir:
•Keyimə uzun müddət davam edirsə
•Günbəgün artırsa
•Güclü ağrı və hərəkət çətinliyi varsa
•Sidik və ya nəcis saxlaya bilməmə müşahidə olunursa
•Bir ayaqda şişkinlik və istilik varsa (mümkün damar problemi)
Ayaqlarda Keyimənin Müalicəsi
Müalicə əsas səbəbdən asılıdır.
Dərman müalicəsi
•Sinir ağrısını azaldan preparatlar (məsələn, gabapentin, pregabalin)
•Antidepressantlar (xroniki ağrıda)
•Kortikosteroidlər (iltihabi hallarda)
•Vitamin əlavələri
Fizioterapiya və Reabilitasiya
•Müalicəvi idman
•Masaj
•Ortopedik dəstəklər
Ev Şəraitində Tövsiyələr
•Uzun müddət eyni vəziyyətdə qalmamaq
•İsti və ya soyuq kompres
•Rahat ayaqqabı seçimi
•Alkoqolun azaldılması
•Qan şəkərinə nəzarət
•Balanslı qidalanma
Profilaktika
Ayaqlarda keyimənin qarşısını almaq üçün:
•Aktiv həyat tərzi sürmək
•Normal çəki saxlamaq
•Qan dövranını yaxşılaşdıran məşqlər etmək
•Xroniki xəstəlikləri nəzarətdə saxlamaq
•Vitamin səviyyələrini yoxlatdırmaq
Xülasə
Ayaqlarda keyimə və uyuşma çox yayılmış şikayətdir. Əksər hallarda müvəqqəti olsa da, bəzən diabet, bel yırtığı, damar xəstəlikləri və ya nevroloji problemlərin əlaməti ola bilər.
Davamlı və səbəbi bilinməyən uyuşma hallarında erkən diaqnoz və düzgün müalicə sinir zədələnməsinin qarşısını almaqda mühüm rol oynayır.
