Beyin bədənin bütün hərəkətlərini idarə edən orqandır.

Beyin insanların düşünməsinə, danışmasına, sözləri ayırd etməsinə və problemləri həll etməyə imkan verən, yəni bütün emosional, idrak və duyğu funksiyalarını idarə edən, həyata hakim olmalarını təmin edən orqandır.

İnsan orqanizmi tərəfindən qəbul edilən oksigenin 25%-i beyinə gedir. Beyin bunun 20%-ni istifadə edir. Bədəndəki qanın 15%-i beyin tərəfindən istifadə olunur.

Dayanmadan işləyən beyin dəqiqədə yüz min söz anlamaq qabiliyyətinə malikdir.

Beyndə iki fərqli toxuma növü var ki, onlara boz maddə və ağ maddə deyilir.

Boz maddə sinir hüceyrələrindən ibarətdir. Araşdırmalar xüsusilə dil, yaddaş və diqqət sahələrində boz maddənin sıxlığı ilə zəka arasında əlaqə olduğunu sübut edib.

Boz maddə zehni hesablamaların aparıldığı və yaddaşın saxlandığı yerdir. Beyin gücümüzün artması üçün boz maddənin sıxlığı da artmalıdır.

Beynimizin tutumunu və boz maddənin sıxlığını artırmaq üçün edə biləcəyimiz aşağıdakılardır.

1. Müntəzəm olaraq yerinə yetirməli olduğunuz işlərin sırasını və yerini müəyyən fasilələrlə dəyişdirin. Məsələn, dişlərinizi həmişə sağ əlinizlə fırçalayırsınızsa, bəzən sol əlinizi istifadə edin.
2. Tez-tez tapmacaların, xüsusən də sudokunun həlli beyinin iş qabiliyyətini artıra bilər. Şahmat və tapmaca hazırlamaq kimi fəaliyyətlər zehni məşqdir və beynin inkişafı üçün çox faydalıdır. Beynin məşq edilməsi yeni neyron əlaqələrinin daimi inkişafına gətirib çıxarır.
3. Gözləriniz bağlı olaraq duş qəbul etməyə çalışın. Sabun və şampunu axtararaq toxunma duyğunuzu yaxşılaşdırın. Və ya avtomobilinizə minəndə yola düşməzdən əvvəl əlinizlə alov açarının, radionun və dayanacaq əyləcinin yerini tapmağa çalışın.
4. Estetik qavrayışınızı və vizuallığınızı yaxşılaşdırmaq üçün ətrafınızdakı mənzərənin fotoşəkillərinə və ya şəkillərinə tez-tez baxın.
5. Nahara həmişə rutinlə eyni vaxtda getməməyə çalışın. Sizə ayrılan müddət ərzində müxtəlif fasilələrlə yemək yeməyə vaxt ayırın. İmkanınız varsa, həmişə eyni masa və stulda oturmayın.
6. Başınızı tez-tez səmaya çevirin və gün ərzində buludların hərəkətinə baxın, gecə isə ulduzları bir nöqtədən başlayaraq saymağa çalışın.
7. Yeni insanlarla tanış olmağa, onlarla dostluq etməyə və yeni yerlər kəşf etməyə çalışın. Yeni şeylər öyrənin. Bu, beyni məşq etməyin başqa bir yoludur. Yeni bir şey öyrəndiyiniz zaman beyniniz uyğunlaşmaq üçün tamamilə yeni əlaqələr inkişaf etdirməlidir.
8. Gülməyi sevin. Gülərkən ifraz olunan endorfinlər sayəsində stress səviyyəniz azalır ki, bu da uzun müddətdə beyin üçün çox faydalıdır.
9. Yetkin bir insanın beynindən gün ərzində 60 min ilə 80 min arasında fikir keçir. Bu düşüncələr nə ilə bağlıdırsa, həyatınız ona uyğun formalaşır. Odur ki, fikirlərinizin müsbət olmasına imkan verməyin.
10. Beyni ən çox yoran və mənfi təsir göstərən amillərdən biri də stressdir. Stress sinir sisteminin normal fəaliyyət göstərən biokimyəvi mexanizmini pozur və məhv edir. Balanslar pozulur və arzuolunmaz davranışlar baş verə bilər. Stress səviyyənizi şüurlu şəkildə azaltmaq üçün rahatlama üsullarından istifadə edin. Stressi təkbaşına idarə edə bilmirsinizsə, həyat keyfiyyətinizi hər mənada yaxşılaşdırmaq üçün mütləq mövzu ilə maraqlanan bir mütəxəssisdən dəstək almağa çalışmalısınız.
11. Televiziyaya baxmaq zehni qabiliyyətin durğunluğuna səbəb olur. Bu, ən vacib enerji sərfiyyatlarından biridir. Televizor qarşısında intensiv tənbəllik etmək əvəzinə, kitab oxumağı və ya musiqi dinləməyi seçə bilərsiniz. Kitab oxumaq və ya musiqi dinləmək beyni televizora baxmaqdan daha aktiv və enerjili saxlayır.
12. Kitab oxumaq sağ və sol beyni eyni anda aktivləşdirir. Oxuyarkən oxuduqlarımızı sağ beyinimizlə təsəvvür edirik, sol beyiinimizlə isə təqib edib qavrayırıq. Kitabları vaxtaşırı ortadan və ya sondan oxumaq və sonra oxunuşları birləşdirmək də vacib bir zehni məşqdir.
13. Səhərin erkən saatları günün ən məhsuldar və təravətli saatlarıdır. Bu saatlarda oyaq olmağa və fiziki bir xəstəliyiniz olmadıqca 7 saatdan çox yatmağa (yaşa və genetik faktorların təsirinə görə insandan insana dəyişə bilər) diqqətli olun. Yuxu beynin funksiyasıdır. Bu, heç bir həyati orqanın tamamilə dayanmadığı, hətta beyinin müəyyən hissələrinin daha çox işlədiyi, bədənin digər hissələrinin isə istirahətə buraxıldığı bir vəziyyətdir. Bu səbəbdən orqanizmimizin yuxuya ehtiyacı var, lakin lazım olduğundan artıq yatmaq insanı süstləşdirir, zehni fəaliyyətini zəiflədir, diqqəti azaldır, iş görmək istəyini zəiflədir. İnsanlar çox yatdıqda beyinləri çox işləyir. Nəticədə beyin yorulur, bu da qocalmağa səbəb olur. Əgər gün ərzində tez oyandığınız üçün yuxunuz gəlirsə, ən çox 10-20 dəqiqə yuxuya gedə bilərsiniz, bu sizi tez dolduracaq.
14. Beyini yoran ən vacib şey monoton həyat tərzidir. Beyin elektro-biokimyəvi reaksiyalarla işləyir. Əllərimiz və qollarımız kimi fiziki cəhətdən yorulmur. Beyninizin güclü olmasını istəyirsinizsə, monoton bir həyat sürməyi deyil, imkanlarınız daxilində şən və zövqlü, sürprizlərə açıq bir həyatı seçin.
15. Siz ayaq üstə və açıq havada olduğunuz zaman beyin təxminən 10% daha yüksək performansla işləyir. Vacib qərarlar qəbul edərkən bunu mütləq nəzərə alın.