Baş Gicəllənməsi: Təhlükəlidirmi? Səbəbləri, Əlamətləri və Nə Zaman Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır

Baş gicəllənməsi insanların müxtəlif hissləri təsvir etmək üçün istifadə etdiyi ümumi bir termindir. Bu hisslərə aşağıdakılar daxil ola bilər:

• huşunu itirəcək kimi olmaq,
• halsızlıq,
• zəiflik,
• qeyri-stabil və ya sarsıntı hissi.

Əgər insan özünün və ya ətraf mühitin fırlandığını və ya hərəkət etdiyini hiss edirsə, bu vəziyyət daha dəqiq olaraq vertigo adlanır.

Baş gicəllənməsi böyüklərin həkimə müraciət etməsinin ən yayılmış səbəblərindən biridir. Tez-tez təkrarlanan və ya davamlı baş gicəllənməsi gündəlik həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərə bilər. Bununla belə, baş gicəllənməsi nadir hallarda həyati təhlükəli xəstəliklə əlaqəli olur.

Baş gicəllənməsinin əlamətləri

Baş gicəllənməsi yaşayan insanlar aşağıdakı hissləri təsvir edə bilər:

• fırlanma və ya hərəkət hissi (vertigo),
• başın yüngülləşməsi və ya bayılacaq kimi olmaq,
• tarazlıq itkisi və qeyri-sabitlik,
• “havada üzmə”, sərsəmlik və ya başda ağırlıq hissi.

Bu əlamətlər aşağıdakı hallarda arta bilər:

• yerimə zamanı,
• ayağa qalxarkən,
• başı hərəkət etdirərkən.

Baş gicəllənməsi bəzən ürəkbulanma ilə birlikdə olur. Bəzi hallarda isə qəfil və güclü başladığı üçün insan oturmağa və ya uzanmağa məcbur qalır.

Gicəllənmə epizodları:

• bir neçə saniyə,
• saatlar,
• hətta günlərlə davam edə bilər və təkrarlana bilər.

Nə Zaman Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?

Əgər səbəbi bilinməyən aşağıdakı hallar varsa, həkim müayinəsi tövsiyə olunur:

• •təkrarlanan baş gicəllənməsi,
• •qəfil başlayan gicəllənmə,
• •güclü və ya uzunmüddətli vertigo.

Təcili Tibbi Yardım Tələb Edən Əlamətlər

Aşağıdakı əlamətlərlə birlikdə baş gicəllənməsi yaranarsa, dərhal təcili tibbi yardım alınmalıdır:

• qəfil və güclü baş ağrısı və ya sinə ağrısı,
• sürətli və ya nizamsız ürək döyüntüsü,
• qol və ayaqlarda keyimə və ya zəiflik,
• yerimə çətinliyi və ya yıxılma,
• nəfəs alma çətinliyi,
• huş itirmə və ya qıcolma,
• ikiqat görmə və ya qəfil eşitmə dəyişiklikləri,
• qarışıqlıq və ya nitq pozulması,
• davamlı qusma.

Baş Gicəllənməsinin Səbəbləri

Baş gicəllənməsinin çox müxtəlif səbəbləri ola bilər. Bunlara daxili qulaq problemləri, hərəkət xəstəliyi (motion sickness), dərmanların yan təsirləri və digər tibbi vəziyyətlər daxildir.

Nadir hallarda baş gicəllənməsi aşağıdakılarla bağlı ola bilər:

• qan dövranı problemləri,
• infeksiyalar,
• travmalar.

Baş gicəllənməsinin necə hiss olunması, nə zaman baş verməsi və nə qədər davam etməsi diaqnoz qoymaqda həkimə kömək edir.

Daxili Qulaq Mənşəli Baş Gicəllənməsi (Vertigo)

Tarazlıq hissi bir neçə sistemin birlikdə işləməsi nəticəsində yaranır:

• Gözlər — bədənin məkandakı mövqeyini müəyyən edir
• Sensor sinirlər — hərəkət və bədən vəziyyəti haqqında beyinə siqnallar göndərir
• Daxili qulaq — cazibə qüvvəsini və hərəkəti hiss edən reseptorları saxlayır

Daxili qulaqdan gələn siqnallar gözlər və sinirlərdən gələn məlumatlarla uyğun gəlmədikdə beyində qarışıqlıq yaranır və nəticədə vertigo hiss edilir.

Ən Yayılmış Daxili Qulaq Səbəbləri

Xoşxassəli Paroksizmal Pozisional Vertigo (BPPV)
Başın vəziyyəti dəyişdikdə qısa və güclü fırlanma hissi yaradır. Vertigonun ən çox rast gəlinən səbəbidir.

Vestibulyar Nevrit
Vestibulyar sinirin virus mənşəli iltihabıdır və davamlı güclü vertigo yarada bilər.

Labirintit
Tarazlıq və eşitmə sinirlərini təsir edir və eşitmə itkisi ilə müşayiət oluna bilər.

Meniere Xəstəliyi
Daxili qulaqda maye toplanması nəticəsində yaranır. Simptomları:

• saatlarla davam edən vertigo,
• eşitmə azalması,
• qulaqda küy,
• qulaqda dolğunluq hissi.

Miqrenlə Əlaqəli Vertigo
Miqreni olan şəxslərdə baş ağrısı olmasa belə vertigo epizodları baş verə bilər.

Qan Dövranı Problemləri
Beyinə kifayət qədər qan getmədikdə insan:

• baş gicəllənməsi,
• bayılma hissi,
• tarazlıq itkisi yaşayır.

Səbəblər:

• ortostatik hipotoniya (tez ayağa qalxarkən təzyiqin düşməsi),
• ürək ritm pozğunluqları,
• ürək xəstəlikləri,
• keçici işemik atak (mini-insult).

Digər Baş Gicəllənməsi Səbəbləri

Sinir Sistemi Xəstəlikləri
Beyin və sinir sisteminə təsir edən xəstəliklər tarazlıq problemlərinə səbəb ola bilər:

• Parkinson xəstəliyi
• Dağınıq skleroz (Multiple Skleroz)

Dərmanların Yan Təsirləri
Bəzi dərmanlar baş gicəllənməsi yarada bilər:

• epilepsiya əleyhinə dərmanlar,
• antidepressantlar,
• sedativ və sakitləşdirici preparatlar,
• təzyiq dərmanları.

Anksiyete Pozuntuları
Panik atak və güclü narahatlıq zamanı insanlar tez-tez baş gicəllənməsi hiss edir.

Anemiya (Qanazlığı)
Sağlam eritrositlərin azalması nəticəsində:

• halsızlıq,
• solğunluq,
• baş gicəllənməsi yarana bilər.

Aşağı Qan Şəkəri (Hipoglikemiya)
Xüsusilə insulin istifadə edən diabet xəstələrində görülür və tərləmə, təşviş hissi ilə müşayiət olunur.

Karbonmonoksid Zəhərlənməsi
Qripə bənzər əlamətlərlə birlikdə:

• baş ağrısı,
• baş gicəllənməsi,
• zəiflik,
• qarışıqlıq yarada bilər.

Susuzluq və Həddindən Artıq İstiləşmə
Kifayət qədər maye qəbul edilmədikdə və isti mühitdə uzun qalanda baş gicəllənməsi yarana bilər.

Risk Faktorları

Baş gicəllənməsi riskini artıran amillər:

• yaşın artması,
• əvvəl baş gicəllənməsi epizodunun olması,
• çoxsaylı dərman istifadəsi,
• xroniki xəstəliklər.

Mümkün Fəsadlar

Baş gicəllənməsi aşağıdakı problemlərə səbəb ola bilər:

• yıxılma və travma riski,
• avtomobil idarə edərkən qəza riski,
• müalicə olunmayan əsas xəstəliklərin ağırlaşması.