Usaqlarda nitq lengimesi

Uşaqlarda nitq geriləməsinin səbəbləri

08 Sentyabr 2021

Uşağın danışmasının başlanğıcı və söyləyəcəyi ilk sözlər hər bir valideyn üçün çox həyəcanlıdır. Ancaq inkişaf etməkdə olan uşaqların əksəriyyətində səs boğuqluğu və ya danışma pozğunluqları müşahidə edilə bilər. Uşaqlarda danışma gecikməsinin və pozulmasının ən əhəmiyyətli səbəblərindən biri eşitmə itkisidir. Eşitmə itkisi anadangəlmə ola bilər və ya sonradan inkişaf edə bilər. Eşitmə itkisi orta qulaq, xarici qulaq, daxili qulaq və/və ya eşitmə kanalları zədələndikdən sonra baş verə bilər. Bu, uşağın danışma pozğunluğuna səbəb ola bilər.

Ağızdaxili problemlər, yarıq damaq, kiçik və ya böyük dil, çənə quruluşu, əyri dişlər, həddindən artıq uzun dil qalstuku, dilin ucunda küntlük, uvulanın kiçik və ya parçalanması, düz və ya yüksək damaq quruluşu, dil əzələləri və sinirləri çünki uşaqlarda danışma pozğunluğuna da səbəb ola bilər.

Uşaqlarda danışma pozğunluğu nədir?

Uşaqlarda danışma pozğunluqları kəkələmə, səs ritminin pozulması və gecikmiş nitq kimi 3 qrupa bölünür.

  • Kəkələyən uşaqlar səsləri təkrarlamaqda çətinlik çəkirlər, səlis danışırlar və sözləri tamamlayırlar.
  • Səs-ritm pozğunluğu olan uşaqların səsləri düzgün tələffüz etməməsi və ya sözləri düzgün tələffüz etməməsi ilə bağlı problemləri ola bilər.
  • Gecikmiş nitqdə uşaq gözlənilən yaşa uyğun dili istifadə edə bilməz. Sözlük çatışmazlıqlarını görmək olar. Bu tip problemi olan uşaqlar özünü ifadə edərkən şifahi ötürmə yerinə bədən dilindən istifadə edir. Uşaqlarda nitq inkişafı 3 yaşına çatmasına baxmayaraq hələ də danışa bilmirsə, bu vəziyyəti gecikmiş nitq adlandırmaq olar. Gecikmiş nitq ciddi bir problem səbəbiylə inkişaf edə biləcəyi üçün bu prosesə heç vaxt laqeyd yanaşılmamalıdır.

Uşaqlarda hırıltı simptomlarına udma çətinliyi, səs keyfiyyətinin pisləşməsi, səsin qalınlaşması və ya incəlməsi, boğaz ağrısı, batma, yanma və nəfəs darlığı aiddir. Bu simptomlar bir uşaqda 1 həftədən çox davam edərsə, qanlı öskürək və boğazda yumru nəyinsə olduğu hiss olunarsa gecikmədən bir mütəxəssislə məsləhətləşmək lazımdır.

Danışıq pozğunluqları və səs xəstəlikləri necə müalicə olunur?

Səs pozğunluğu olan bir uşağı qiymətləndirərkən və müalicə edərkən multidisipliner bir yanaşma vacibdir. Qrup işinə səs terapiyası üzrə ixtisaslaşmış bir otorinolarinqoloq və danışma və dil terapevti daxil olmalıdır. Mövcud patoloji hadisənin diaqnozu, müalicəsi və cərrahi müdaxiləsini otorinolarinqoloq öz üzərinə götürür. Bunula yanaşı uşaq nevroloji cəhətdən də müayinə olunub, lazım olan müayinələrdən keçməlidir. Məhz bütün bunları nəzərə alıb, deyə bilərik ki, dil və danışma pozğunluğu nevraloji cəhətfən də qaynaqlana bilər. Çünki hər bir davranış və hərəkət beyinlə əlaqəlidirsə, bu tip pozğunluğun yaranması da beyinlə əlaqəli ola bilər.

Uşaqların inkişafını sürətləndirmək üçün ailələr nə etməlidir?

  • Uşağın fiziki ehtiyacları (yuxu, yemək, qorunma və s.)zama salınmalı
  • Balanslı və sağlam bir pəhriz təmin edilməlidir,
  • Uşaqla yaşından asılı olmayaraq tez -tez danışmaq lazımdır.
  • Yaşına uyğun oyunlar oynamalı, hekayələr danışmalı,
  • Uşaq bir əşyanı götürəndə onunla bu obyekt haqqında danışın.
  • Uşaqların həmyaşıdları ilə vaxt keçirməsinə icazə verilməlidir.
  • Televiziya qarşısında uzun müddət qalmaqdan çəkinin.
  • Uşaqla danışarkən səs tonu tənzimlənməlidir.
  • Uşağın sosial mühitdə olması təmin edilməlidir.
  • Uşağın özünə inamı artırılmalıdır.
  • Uşaq istəklərini işarələrlə ifadə edərsə, uşağı danışmağa yönəltmək lazımdır.
  • Uşağın nitqində çətinliklər müşahidə olunarsa, bir mütəxəssis həkimə müraciət edilməlidir.

Dr. Jalə Qarayeva

Nevroloq, nevropatoloq

Həkimlə əlaqə saxlamaq və ya qəbula yazılmaq üçün aşağıda qeyd olunmuş telefon nömrəsinə zəng edə bilərsiniz.